Redakcja "AC"
NIEMIECKI PLAN PRZEBUDOWY CIECHANOWA





Podział administracyjny Rejencji Ciechanowskiej        Plan generalny budowy Ciechanowa (1940 r.)        Plan zabudowy centrum Ciechanowa        Makieta zabudowy centrum Ciechanowa        Planistyczna wizja niemieckiego Ciechanowa

        Po przegranej przez Polskę wojnie obronnej we wrześniu 1939r., podjęto decyzję o wcieleniu niektórych jej ziem do Rzeszy. Wśród takich terytoriów znalazło się także Północne Mazowsze. Utworzono na tym terenie Rejencję Ciechanowską jako część Nowych Prus Wschodnich. Ciechanów (przemianowany na Zichenau), z racji swojego centralnego położenia, stał się stolicą tejże jednostki administracyjnej.
        Prawie natychmiast przystąpiono do rozpisania konkursu na plan przebudowy, którego zwycięzcą okazał się zespół pod kierownictwem Artura Recka (dyrektora w Ministerstwie Budownictwa Rzeszy) i Wilhelma Prendla (rejencyjnego radcy budowlanego). Obok generalnej przebudowy Ciechanowa plan zakładał także "przywrócenie charakteru miejskiego" Mławie (Mielau) i Pułtuskowi (Ostenburg).
        Pierwsze inwestycje budowlane rozpoczęły się już wiosną 1940r. Ponieważ plan zakładał całkowitą zmianę wyglądu miasta, toteż należało definitywnie pozbyć się "polsko-żydowskiej hańbiącej plamy". Prace rozbiórkowe prowadzono przede wszystkim w centrum miasta (na terenie getta) oraz przy ul. Sienkiewicza (tu burzono często jeszcze niedokończone przedwojenne domy...)
        Średniowieczny układ urbanistyczny starego Ciechanowa (według Niemców - będący mglistą pozostałością po dawnej kolonizacji niemieckiej) miał zostać zlikwidowany, gdyż pojawiło się tu zbyt dużo elementów żydowskich i rosyjskich, powodujących jego rustykalizację. W tym właśnie miejscu zaprojektowano nowe centrum o charakterze reprezentacyjnym, gdzie miały znaleźć swoją siedzibę najważniejsze instytucje państwowe. Plan zakładał wytyczenie 4 głównych ulic (dwóch o kierunku północ-południe i dwóch o kierunku wschód-zachód), krzyżujących się bezkolizyjnie (rondo) w rejonie obecnego Rynku i Placu Kościuszki. Najważniejsza z nich była usytuowana w sposób zbliżony do ul. Warszawskiej. To przy niej miał znajdować się nowy rynek (na wschód od dzisiejszego skweru św. Piotra) a nieopodal ratusz z 80-metrową wieżą. Po drugiej stronie ulicy (od strony rzeki) zaprojektowano gmachy rejencyjne, "komunikujące się" za pomocą alei o szerokości 200 metrów z halą ludową (siedziba NSDAP) i stadionem (w miejscu wsi Aleksandrówka) W rejonie browaru (przy obecnej ul. Kilińskiego) miał powstać teatr. Dworzec kolejowy planowano przenieść w rejon Ostatniego Grosza, dotychczasowy zaś miał pełnić funkcję dworca towarowego. Szpital wraz z parkiem zlokalizowano na terenach cegielni Gostków, zaś trochę bardziej na północ -obiekty sportowe.
        Jedynymi budowlami, które według Niemców zasługiwały na zachowanie (jako tzw. relikty sztuki germańskiej) były zamek i oba gotyckie kościoły. Zamek - w wyniku poszerzenia Łydyni o 15 metrów (dla dodatkowych walorów krajobrazowych) - miał znaleźć się na obszernej wyspie. Kościół farny natomiast, zamierzano w przyszłości przekształcić w "halę pamięci". (cokolwiek miałoby to oznaczać...)
        Centrum planowali Niemcy odgrodzić od innych dzielnic szerokim pasem zieleni. Tereny przemysłowe zaprojektowano w rejonie Krubina, zaś wypoczynkowe - w okolicach lasu śmiecińskiego. Przewidywano także wybudowanie małych kościółków na peryferiach.
        Na prawym brzegu rzeki rozpoczęto budowę dzielnicy mieszkaniowej, określanej jako "przedmieście-ogród". Przy jej wznoszeniu niemieccy architekci odwoływali się do koncepcji urbanistycznych z pocz. XX wieku. Warto wiedzieć, że jest to jedno z najlepszych tego typu rozwiązań w Polsce. W trakcie wojny (!) wzniesiono w tym miejscu ponad 150 domów (o bardzo wysokim standardzie - zdewastowanych po wojnie poprzez m.in. złe użytkowanie...). Do końca lat 50-tych ubiegłego wieku osiedle to prezentowało się bardzo dobrze. (nowe budynki nie kłóciły się jeszcze ze starszą zabudową, zaś starannie wypielęgnowana zieleń sprawiała miłe dla oka wrażenie) Jak tam jest dziś - każdy widzi.. Zieleń jest przerośnięta, żywopłoty poniszczone a w miejscu przydomowych ogródków i parków w latach 70-tych "upchnięto" jeszcze kilkanaście pudeł z wielkiej płyty. (w ramach "zagęszczania zabudowy") Zdewastowano też (przebudowano na szkołę) tzw. willę Kocha - jedyny ocalały po wojnie faszystowski budynek rezydencjonalny.
        W centrum Ciechanowa aż do 1944r. prowadzono wyburzenia i prace przy niwelacji terenu. Z zaplanowanych budynków postawiono jeden - tzw. "halę pułtuską", która nie tylko przerwała historyczny ciąg ulic Przasnyskiej i Zakroczymskiej, ale także spowodowała (wraz z późniejszą budową osiedla Aleksandrówka) chaos komunikacyjny w tej części miasta.

Źródło planów i map:
CTN, Zapiski Ciechanowskie IX - Rola i znaczenie Ciechanowa w dziejach Mazowsza, Ciechanów 1995.